W samym sercu Długiego Targu, przed wejściem do Dworu Artusa, stoi brązowy posąg boga mórz z trójzębem w dłoni. Fontanna Neptuna to nie tylko najbardziej rozpoznawalny symbol Gdańska – to miejsce, które od prawie 400 lat przypomina o nierozerwalnym związku miasta z Bałtykiem. Każdy, kto spaceruje główną trasą turystyczną Gdańska, zatrzymuje się tu na chwilę, by zrobić zdjęcie albo po prostu podziwiać detale, które kryje ten barokowy zabytek.
Co ciekawe, fontanna powstała z inspiracji włoskich podróży ówczesnego burmistrza Bartłomieja Schachmanna, który w Bolonii zauważył podobną ozdobę i postanowił przenieść ten pomysł do Gdańska.
- symbol Gdańska
- barokowa architektura
- rokokowe zdobienia
- morskie rzeźby
- fascynująca legenda o złotych monetach
Historia fontanny – od pomysłu do realizacji
Zanim pojawił się Neptun, w tym samym miejscu stała skromna studnia z metalowymi ozdobami. To było w 1549 roku, ale gdańscy rajcy szybko uznali, że reprezentacyjna część miasta zasługuje na coś bardziej okazałego. Projekt nowej fontanny zlecono Abrahamowi van den Blocke – temu samemu architektowi, który zaprojektował Złotą Bramę czy fasadę Dworu Artusa.
Van den Blocke wykonał w kamieniu basen, trzon i czaszę fontanny. Sprowadził do tego celu z Holandii specjalny kamień o granatowym odcieniu. Sam posąg Neptuna odlano w brązie według modelu Piotra Husena w latach 1612-1615. Waży około 4 ton i ma wysokość 4 metrów.
Fontanna stanęła na swoim miejscu dopiero w 1633 roku. Przez lata prace były przerywane – najpierw przez rozbudowę Dworu Artusa, potem przez wojnę ze Szwecją. Rok później dodano żelazną kratę z herbami Gdańska i pozłacanymi polskimi orłami, która podkreślała związki miasta z Koroną.
Neptun miał być zwrócony przodem ku kamienicom, które były siedzibą królów polskich podczas ich wizyt w Gdańsku. Bóg morza pochyla przed nimi głowę w geście szacunku.
Rokokowe zdobienia i morskie stwory
Choć większość turystów skupia uwagę na samym posągu Neptuna, warto przyjrzeć się dokładniej całej konstrukcji. W połowie XVIII wieku, w latach 1757-1761, fontanna przeszła gruntowną przebudowę. Rzeźbiarz Jan Karol Stender dodał nowe fragmenty basenu i trzonu, nadając im bogato zdobiony styl rokokowy.
Wokół czaszy, na balustradzie, można dostrzec pełnoplastyczne figury morskich stworów – konie morskie, trytony, syreny, psy morskie. Te fantazyjne istoty sprawiają, że fontanna to nie tylko pomnik władcy mórz, ale cała opowieść o podwodnym świecie. Każda z tych rzeźb ma inne detale, inne wyrazy „twarzy” – można spędzić kilka minut po prostu je oglądając.
Żelazna krata otaczająca fontannę też zasługuje na uwagę. Została odnowiona przez mistrza kowalskiego Jakuba Barrena, który uzupełnił zniszczone elementy i dodał polskie orły oraz herby Gdańska na bramkach.
Legenda o Goldwasserze i złotych monetach
Z fontanną wiąże się jedna z najsłynniejszych gdańskich legend. Podobno bogaci mieszczanie, zachwyceni wyglądem fontanny, wrzucali do niej złote monety. Neptun, rozgniewany takim marnotrawstwem, uderzył trójzębem w wodę i roztrzaskał złoto na drobne płatki. Od tego czasu w wodzie fontanny miały unosić się złote drobinki – stąd wzięła się inspiracja dla słynnej gdańskiej wódki Goldwasser z charakterystycznymi płatkami złota.
Przez ponad 250 lat, od 1709 do 1935 roku, fontanna nie działała. Dopiero w XX wieku przywrócono jej funkcję wodną – wcześniej służyła głównie jako ozdoba.
Burzliwe losy zabytku
Fontanna przetrwała wiele trudnych momentów w historii Gdańska. W XVIII wieku służyła mieszkańcom, sprzedawcom i dorożkarzom jako źródło wody – była czynna od Wielkanocy do 29 września, w niedzielę od 11 do 12, we wtorki i czwartki od 12 do 13.
Podczas II wojny światowej fontannę zdemontowano dla ochrony przed zniszczeniem. Posąg wywieziono do Parchowa koło Bytowa, a czaszę i podstawę zamurowano cegłami. Niestety, w tym czasie zaginął trójząb oraz płetwa konia morskiego, która pełniła funkcję „listka figowego” dla nagiego Neptuna. Po wojnie fontannę odrestaurowano i ponownie uruchomiono 22 lipca 1954 roku.
Co zobaczyć i jak długo zostać
Fontanna znajduje się w najbardziej reprezentacyjnej części Gdańska – na Długim Targu, który stanowi zakończenie Drogi Królewskiej. To miejsce, przez które przechodzi każdy turysta zwiedzający Główne Miasto. Wokół stoją kolorowe kamienice, Ratusz Głównego Miasta z charakterystyczną wieżą oraz Dwór Artusa – dawna siedziba kupców hanzeatyckich.
Sama fontanna to atrakcja, którą można obejrzeć w kilka minut, ale warto poświęcić jej więcej czasu. Spacer wokół, przyjrzenie się detalom rzeźb, zrobienie zdjęć z różnych perspektyw – to wszystko zajmie około 15-20 minut. Najlepsze fotografie można zrobić rano, między 8:00 a 10:00, gdy plac jest mniej zatłoczony, a światło pada idealnie od strony Ratusza.
W sezonie letnim, od maja do września, fontanna tryska wodą. Zimą wodę wyłącza się, a sam zabytek bywa osłonięty obudową ochronną.
Dla kogo i informacje praktyczne
Fontanna Neptuna to miejsce dla absolutnie każdego. Rodziny z dziećmi zatrzymują się tu, by opowiedzieć legendę o Goldwasserze. Miłośnicy architektury i historii mogą godzinami analizować detale barokowych i rokokowych zdobień. Turyści robią obowiązkowe zdjęcie z symbolem Gdańska w tle. To także popularny punkt spotkań – „widzimy się przy Neptunie” to klasyczna fraza używana przez gdańszczan.
Wstęp: bezpłatny, fontanna stoi na otwartym placu
Godziny: dostępna 24/7, choć oczywiście najlepiej oglądać ją za dnia
Dojazd: Długi Targ znajduje się w centrum Głównego Miasta. Można dojść pieszo z dworca kolejowego Gdańsk Główny (około 15-20 minut spaceru przez Targ Węglowy i Długą). Tramwaje linii 2, 3, 6, 8 i 11 zatrzymują się na przystanku Brama Wyżynna – stamtąd 5 minut piechotą przez Złotą Bramę i ulicę Długą. Parking samochodowy najbliżej znajduje się przy Forum Gdańsk lub w okolicy Targu Węglowego.
Czas zwiedzania: 15-30 minut, w zależności od tego, czy chce się tylko zrobić zdjęcie, czy dokładnie obejrzeć detale
Warto połączyć wizytę przy fontannie ze zwiedzaniem Dworu Artusa, który znajduje się tuż obok, oraz wejściem na wieżę Ratusza Głównego Miasta, skąd rozciąga się panorama całego Długiego Targu. Cały deptak – od Bramy Wyżynnej, przez Długą i Długi Targ aż do Zielonej Bramy nad Motławą – to trasa, która zabiera około godziny spokojnego spaceru z przystankami na zdjęcia.
Fontanna Neptuna to najstarsza zachowana fontanna dekoracyjna w Polsce i zabytek klasy zero – najwyższej kategorii ochrony konserwatorskiej.
Niezależnie od pory roku, Fontanna Neptuna pozostaje jednym z tych miejsc w Gdańsku, które trzeba zobaczyć. Nie tylko dlatego, że jest symbolem miasta, ale przede wszystkim dlatego, że łączy w sobie piękno barokowej rzeźby, historię morskiego portu i legendy, które do dziś żyją w pamięci mieszkańców.